G7-ի՝ Մեծ յոթնյակի Արագ արձագանքման մեխանիզմը ներկայացրել է 2026 թվականի Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին իրականացված արտաքին տեղեկատվական միջամտությունների վերաբերյալ համատեղ մշտադիտարկման արդյունքները։
Նշվում է, որ 2026 թվականին Հայաստանում անցկացված ընտրություններին նախորդած ամիսներին երկրի տեղեկատվական միջավայրը պարբերաբար ենթարկվել է ՌԴ հետ փոխկապակցված և պետական ֆինանսավորում ստացող կառույցների կողմից իրականացվող օտարերկրյա տեղեկատվական մանիպուլյացիաների ու միջամտությունների։ Հրապարակված զեկույցի նպատակն է ներկայացնել Մեծ յոթնյակի Արագ արձագանքման մեխանիզմի դիտարկումների ընդհանուր պատկերը՝ նպաստելով հանրային իրազեկվածության բարձրացմանն ու հասարակության դիմադրողականության ամրապնդմանը, հայտնում է International Canada-ն:
Զեկույցի հեղինակները բարձր հավանականությամբ գնահատել են, որ տեղեկատվական մանիպուլյացիաների մի շարք արդեն հայտնի համակարգված ցանցեր և վնասակար ազդեցության այլ դերակատարներ փորձել են վարկաբեկել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին ու «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը։ Նրանց գործողություններն ուղղված են եղել նաև Հայաստանի ընտրական գործընթացի նկատմամբ վստահությունը խաթարելուն՝ ընտրությունների լայնածավալ կեղծիքների և Եվրոպական միության կողմից արտաքին միջամտության մասին պնդումներ տարածելու միջոցով։ Միաժամանակ փորձ է արվել Ռուսաստանին ներկայացնել որպես Հայաստանի համար առավել նախընտրելի դաշնակից։
Ռուսաստանի պետական կառույցների հետ փոխկապակցված դերակատարներն ակտիվացրել են առցանց ենթակառուցվածքների և տեղեկատվական մանիպուլյացիաների հայտնի ցանցերի օգտագործումը՝ թիրախավորելով ինչպես հայաստանյան, այնպես էլ արևմտյան լսարանները։ Այս պայմաններում Մեծ յոթնյակի Արագ արձագանքման մեխանիզմի մի շարք գործընկերներ համատեղել են ջանքերը՝ 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ Հայաստանի տեղեկատվական տարածքին սպառնացող արտաքին ազդեցության գործողությունները մշտադիտարկելու նպատակով։
Հրապարակված զեկույցում ներկայացվել են դիտարկումների ընթացքում արձանագրված հիմնական բացահայտումները։
Մասնավորապես, հայտնաբերվել է Հայաստանին և 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին ուղղված տեղեկատվական մանիպուլյացիայի ավելի քան 174 նյութ, որոնք կապվել են ՌԴ պետության հետ փոխկապակցված Storm-1516, Operation Overload և Portal Kombat ցանցերի գործունեության հետ։ Այդ հրապարակումների մեծ մասում Նիկոլ Փաշինյանը ներկայացվել է որպես կոռումպացված քաղաքական գործիչ, որի որոշումները հակասում են Հայաստանի ինքնիշխանությանը։ Միաժամանակ Ռուսաստանը ներկայացվել է որպես Հայաստանի անվտանգության միակ վստահելի երաշխավոր։
Դիտարկումների ընթացքում արձանագրվել է նաև կեղծված տեղեկատվական նյութերի լայն շրջանակ։ Դրանց թվում են եղել փոփոխված պաշտոնական հայտարարություններ և մամուլի հաղորդագրություններ, հորինված հետաքննություններ, զրպարտչական մեղադրանքներ, համատեքստից կտրված կամ այլ անձանց ու կազմակերպություններին վերագրվող տեսանյութեր, ինչպես նաև թերթերի կեղծ շապիկներ։ Այդ նյութերի զգալի մասում, ամենայն հավանականությամբ, օգտագործվել են արհեստական բանականությամբ ստեղծված կամ այլ եղանակներով մանիպուլյացիայի ենթարկված բովանդակություններ։
Տեղեկատվական մանիպուլյացիայի ցանցերի նյութերի սկզբնական տարածումն ու առաջմղումը հիմնականում արձանագրվել է X և Telegram հարթակներում։ Միաժամանակ դրանց հետագա տարածման դեպքեր են հայտնաբերվել TikTok, Facebook, Bluesky և Instagram սոցիալական ցանցերում։
Ռուսական պետության հետ փոխկապակցված Storm-1516 տեղեկատվական մանիպուլյացիայի ցանցը գործում է 2023 թվականից։ Այն հայտնի է տեսանյութերի և կեղծ լրատվական կայքերի ստեղծմամբ, որոնց միջոցով սկզբնավորվում և լայնորեն տարածվում են արևմտամետ առաջնորդներին թիրախավորող կեղծ ու մանիպուլյատիվ պատմություններ։ Նման բովանդակությունը տարածվում է X հարթակի հաստատված օգտահաշիվների հայտնի ցանցի միջոցով։ Ֆրանսիայի VIGINUM գործակալության գնահատմամբ՝ այդ օգտահաշիվները, հավանաբար, վճար են ստանում Storm-1516-ի պատրաստած նյութերը տարածելու համար։
2026 թվականի հունվարից հունիսն ընկած ժամանակահատվածում Մեծ յոթնյակի Արագ արձագանքման մեխանիզմի գործընկերները հայտնաբերել են 17 միջադեպ, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, կապված են եղել Storm-1516-ի հետ։ Հաշվարկների համաձայն՝ այդ բովանդակությունը X հարթակում ընդհանուր առմամբ հավաքել է ավելի քան 200 միլիոն դիտում։ Միևնույն ժամանակ հստակ չի պարզվել, թե դրանցից որքանն է եղել իրական օգտատերերի բնական ակտիվության արդյունք, և որքանն է պայմանավորված եղել ոչ իսկական կամ համակարգված գործողություններով։ Բացի այդ, քիչ հավանական է համարվել, որ այդ նյութերը Հայաստանում հասել են տեղական լայն լսարանի։
Storm-1516-ի գործունեությունը, ըստ դիտարկումների, հավանաբար նպատակ է ունեցել խաթարել Հայաստանի ընտրությունների նկատմամբ վստահությունը և վարկաբեկել Նիկոլ Փաշինյանին։ Այդ նպատակով տարածվել են ընտրական գործընթացի հետ կապված կոռուպցիոն մեղադրանքներ, ինչպես նաև պնդումներ, թե վարչապետն ընդունում է որոշումներ, որոնք հակասում են հայկական values and national identity հասկացություններին։
Որպես այդպիսի պնդումների օրինակներ ներկայացվել են Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հետ առնչվող պարգևների չեղարկման, ԼԳԲՏՔ+ շքերթին աջակցելու վերաբերյալ պատմությունները։ Զեկույցում համապատասխան օրինակները ներկայացվել են երրորդ և չորրորդ պատկերներում։
Արձանագրված բազմաթիվ միջադեպերի դեպքում մանիպուլյատիվ պատմությունները շրջանառության մեջ են դրվել ոչ հիմնական, սահմանափակ լսարան ունեցող լրատվամիջոցների միջոցով։ Բացի այդ, հայտնաբերվել է առնվազն չորս դեպք, երբ Հայաստանին թիրախավորող տեղեկատվական պատմությունները սկզբնապես հրապարակվել են կեղծ կամ ոչ իսկական լրատվական էջերում։
Ռուսական պետության հետ փոխկապակցված Operation Overload տեղեկատվական մանիպուլյացիայի ցանցը, որը հայտնի է նաև Matryoshka անվանմամբ, սովորաբար գործում է X հարթակում համակարգված ոչ իսկական վարքագիծ դրսևորող օգտահաշիվների ցանցերի միջոցով։ Դրա գործունեության հիմնական գործիքներից են կարճ տեսանյութերը, որոնք նմանակում են իրական լրատվամիջոցների հրապարակումները և օգտագործում արդեն շրջանառվող տեղեկատվական պատմությունները։
Մշտադիտարկման ժամանակահատվածում Մեծ յոթնյակի Արագ արձագանքման մեխանիզմի գործընկերները հայտնաբերել են առնվազն 131 միջադեպ, որոնք մեծ հավանականությամբ առնչվել են Operation Overload-ի գործունեությանը։
Այդ հրապարակումներում նմանակվել են հայտնի լրատվամիջոցներ, այդ թվում՝ Euronews-ը, France24-ը, BMF-ը, ինչպես նաև հայկական տեղական լրատվական կայքեր։
Հայտնաբերված տեսանյութերը, ամենայն հավանականությամբ, իրական օգտատերերի շրջանում մեծ արձագանք չեն ստացել։ Սոցիալական հարթակների բովանդակության վերահսկման պատասխանատուները հրապարակումից կարճ ժամանակ անց հեռացրել են մի շարք տեսանյութեր։ Դրանք նաև գրեթե չեն վերարտադրվել հայկական տեղական լրատվամիջոցներում կամ ընդհանրապես չեն հայտնվել դրանց հրապարակումներում։
Operation Overload-ի տարածած տեսանյութերը հիմնականում ուղղված են եղել Նիկոլ Փաշինյանի և նրա ղեկավարած կուսակցության վարկաբեկմանը, ընտրական կեղծիքների մասին պնդումների տարածմանը և Հայաստան-Եվրոպական միություն հարաբերությունները բացասական լույսի ներքո ներկայացնելուն։ Զեկույցի վեցերորդ պատկերում ներկայացվել են այդ գործողությունների օրինակները։
Operation Overload-ի հետ հավանական կապ ունեցող տեսանյութերից մեկում, որն ունեցել է հայերեն ենթագրեր, պնդվել է, թե Եվրոպայից և Թուրքիայից գործող բոտերի օտարերկրյա ցանցերը համացանցում արհեստականորեն մեծացնում են Նիկոլ Փաշինյանին ցուցաբերվող աջակցությունը։ Այդ կերպ փորձ է արվել տպավորություն ստեղծել, թե վարչապետի հանրային ժողովրդականությունը իրականում արհեստականորեն ուռճացված է։
Portal Kombat-ը, որը հայտնի է նաև Pravda ցանց անվանմամբ, Ռուսաստանի պետական կառույցների հետ փոխկապակցված համակարգված տեղեկատվական մանիպուլյացիայի ցանց է։ Այն ներառում է առնվազն 193 կայք, որոնք հավաքագրում և տարբեր լեզուներով տարածում են ռուսամետ բովանդակություն։
Հայաստանյան լսարանին հասնելու նպատակով Portal Kombat-ն օգտագործել է armenia[.]pravda-news.com հատուկ տիրույթը, որտեղ հրապարակվել են ինչպես հայերեն, այնպես էլ անգլերեն նյութեր։ Դիտարկումների համաձայն՝ այս գործունեությունը նույնպես, ամենայն հավանականությամբ, իրական օգտատերերի շրջանում սահմանափակ արձագանք է ստացել։
Հաշվետու ժամանակահատվածում այդ տիրույթի տարածած հոդվածներն ու տեղեկատվական պատմություններն ընդգրկել են տարբեր թեմաներ։ Սակայն Հայաստանի ընտրություններին վերաբերող հրապարակումներում հիմնականում առաջ է մղվել ռուսամետ մեկնաբանություն։ Մասնավորապես, տարածվել են ընտրական կեղծիքների մասին մեղադրանքներ և պնդումներ, թե Հայաստանի իշխանությունները ճնշում են գործադրում քաղաքական ընդդիմության նկատմամբ։
Բացի հայաստանյան լսարանին ուղղված հատուկ կայքից, Portal Kombat-ի հետ կապ ունեցող բազմաթիվ այլ բազմալեզու տիրույթներ ևս մասնակցել են Հայաստանի ընտրությունները թիրախավորող կրեմլամետ բովանդակության տարածմանը։ Այդ կայքերը նախատեսված են եղել տարբեր երկրների լսարանների համար և հրապարակումներ են տարածել, մասնավորապես, անգլերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն և բազմաթիվ այլ լեզուներով։
Անարդարության դեմ պայքարի հիմնադրամը՝ Foundation to Battle Injustice (R-FBI), կազմակերպություն է, որը կապվում է ռուսական վնասակար ազդեցության գործողություններով հայտնի, այժմ հանգուցյալ Եվգենի Պրիգոժինի հետ։
Այս կազմակերպության տեղեկատվական հարթակը պարբերաբար հրապարակել է կեղծ հետաքննություններ, որոնք հիմնականում ներկայացվել են տեսանյութերի կամ ծավալուն հոդվածների տեսքով։
Մեծ յոթնյակի Արագ արձագանքման մեխանիզմի գործընկերները պարզել են, որ R-FBI-ն իր կայքում հրապարակել է 16 հոդված։ Դրանցում առաջ են մղվել իրականությանը չհամապատասխանող պնդումներ, որոնք հիմնականում ուղղված են եղել Հայաստանի կառավարության դեմ։
Մասնավորապես, հրապարակումներում Նիկոլ Փաշինյանին մեղադրել են ընտրություններից առաջ ընդդիմադիր ձայները լռեցնելու մեջ՝ պնդելով, թե նա զբաղվում է silencing opposition voices գործողություններով։
Միաժամանակ կազմակերպությունը տարածել է մեկ այլ մեղադրանք, ըստ որի՝ Հայաստանի իշխանությունները կազմակերպել են օրգանների ապօրինի առևտրի «սև շուկա», որի միջոցով կառավարությունը, իբր, հայ քաղաքացիների օրգանները վաճառում է Ֆրանսիային՝ փոխպատվաստումների նպատակով։
Այսպիսով, Մեծ յոթնյակի Արագ արձագանքման մեխանիզմի ներկայացրած դիտարկումները ցույց են տվել, որ Հայաստանի 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին նախորդած ժամանակահատվածում ՌԴ պետական կառույցների հետ փոխկապակցված տարբեր տեղեկատվական ցանցեր փորձել են ազդել հանրային ընկալումների վրա՝ տարածելով կեղծ մեղադրանքներ, մանիպուլյատիվ տեսանյութեր և իշխանությունների ու ընտրական գործընթացի նկատմամբ անվստահություն ձևավորող պատմություններ։
