Z սերնդի «հեղափոխությունը», դպրոցների տխուր վիճակն ու ծեծուջարդ՝ ուղիղ եթերում. Ֆրանսիացի աշակերտները բողոքում են

Վերջին մի քանի տարում աշխարհի տարբեր հատվածներում պարբերաբար բռնկվում են բողոքի ակցիաներ, որոնք լրատվամիջոցներն անվանում են «զումերների հեղափոխություններ»։ Այս անգամ դեռահասների դժգոհությունից սկիզբ առած զանգվածային անկարգությունները սկսվել են Եվրոպայի սրտում՝ Ֆրանսիայում։ Զայրացած երիտասարդները վնասում են քաղաքային ենթակառուցվածքները, հրկիզում լիցեյները և անգամ հարձակվում ուսուցիչների վրա։ PAN-ը պատմում է՝ ինչպես այս ամենը հնարավոր դարձավ և ինչ հետևանքներ կարող են լինել։

Դժգոհում են դպրոցականները

Ֆրանսիայում դպրոցականների զանգվածային բողոքի ցույցեր են։ Լիցեյների՝ ֆրանսիական կրթական համակարգի ավագ դպրոցների աշակերտները բողոքում են գերբեռնված դասարաններից, ուսուցիչների պակասից, ուսումնական հաստատությունների անմխիթար վիճակից և, իրենց գնահատմամբ, չափազանց ծանր դասացուցակից։ Որոշ խոշոր քաղաքներում ցույցերը վերաճել են դպրոցականների և ոստիկանության բախումների։

Փարիզի աղքատ արվարձաններում սկսված դպրոցականների բողոքի ակցիաները հաշված օրերի ընթացքում տարածվեցին ամբողջ երկրով՝ Լիլից մինչև Մարսել, և պարբերաբար ուղեկցվում են անկարգություններով։ Երկրի 3700 միջնակարգ դպրոցից առնվազն 1027-ը ներգրավված է բողոքի ակցիաներում։ Ձերբակալվածների թիվը հասել է մոտ 5000-ի, մեծ մասը՝ 15-18 տարեկաններ։ Բողոքի շարժման ընդլայնմանը զուգահեռ ցուցարարներին միացել են նաև արմատական խմբեր, ինչի հետևանքով սկսվեցին ավերածություններ և վանդալիզմ։ Արմատական տրամադրություններով ցուցարարները քարեր ու շշեր են նետել ոստիկանների վրա, իսկ ուժայիններն արցունքաբեր գազ և լուսաձայնային նռնակներ են կիրառել։ Ամենաթարմ տվյալների համաձայն ուժայինները դադարեցրել են լուսաձայնային նռնակների կիրառումը, երբ այս շաբաթվա սկզբին 15-ամյա պատանին պայթյունից կորցրել է ձեռքը։ Ներքին գործերի նախարարը հայտնել է, որ պահանջել է ժամանակավորապես կասեցնել դրանց օգտագործումը, մինչև տեղի ունեցած միջադեպի հանգամանքների «պարզաբանումը», քանի որ ցուցարարներն ու պաշտոնյաները կատարվածի վերաբերյալ հակասական վարկածներ են ներկայացնում։

Տեղեկություններ կան նաև ուսումնական հաստատությունների ղեկավարների վրա հարձակումների մասին։ Փարիզում և Մարսելում դպրոցների մի քանի տնօրեն վնասվածք է ստացել, իսկ 59-ամյա մանկավարժի վրա բենզին են լցրել և ծեծել։ Բողոքի այս ալիքն անակնկալի է բերել երկրի իշխանությանը և Էմանուել Մակրոնի համար դարձել է վերջին շրջանի ամենալուրջ ճգնաժամերից մեկը։

Որտեղից առաջացավ բողոքի ալիքը

Սկզբում ազգային մասշտաբի վերածված այս խնդիրը բավական անվնաս էր թվում։ Տեղային բողոքի ակցիաներ սկսվեցին Ֆրանսիայի հյուսիս-արևմուտքում, որտեղ աշակերտները դժգոհում էին «մարդկային և նյութական խնդիրներից»։ Այնուհետև՝ սեպտեմբերի 15-ին, շարժումը հասավ այլ լիցեյներ: Աշակերտների դժգոհության հիմնական պատճառը ծանրաբեռնված դասացուցակն էր։

Ինչ-որ փուլում բողոքի ակցիաներին միացան նաև որոշ ուսուցիչներ։ Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի լիցեյի ուսուցիչները գործադուլ հայտարարեցին, աշակերտներն էլ աջակցեցին մանկավարժներին և միացան բողոքի ակցիային։

Սոցիալական ցանցերի շնորհիվ տեղային հավաքները շատ արագ դարձան համազգային։ Սեպտեմբերի 21-25-ն ընկած ժամանակահատվածում ցույցերը տարածվեցին ամբողջ Իլ դը Ֆրանս շրջանում, իսկ մինչև սեպտեմբերի 28-ը շարժումն արդեն դուրս էր եկել Փարիզի սահմաններից՝ հասնելով Լիոն, Լիլ, Նիս և այլ քաղաքներ։ Ավագ դպրոցների աշակերտներn աղբամաններով պատնեշել էին երկրի 180 լիցեյի մուտքերը։ Մեկ օրվա ընթացքում ուժայինները ձերբակալել էին 164 մարդու։

Գործընթացին միացավ նաև Ֆրանսիայի լիցեիստների խոշորագույն արհմիությունը՝ Union Syndicale Lycéenne-ը (USL), որը կոչ արեց սեպտեմբերի 29-ին «արգելափակել բոլոր լիցեյները»։ Այդ օրը երկրում նախատեսված էր պետական ծառայողների համազգային գործադուլ՝ կառավարության բյուջետային քաղաքականության դեմ։ Արհմիությունն իշխանություններից պահանջում էր լուծել ուսուցիչների և այլ աշխատակիցների պակասի, դպրոցների վատ պայմանների, բեռնված դասարանների և ծանրաբեռնված դասացուցակների խնդիրները։ Արհմիության 19-ամյա նախագահ Ռիադ Ռանին հայտարարել էր, որ Իլ դը Ֆրանսի աշակերտների բարձրաձայնած խնդիրները բնորոշ են ամբողջ երկրին։ Աշակերտների բողոքներին միացան նաև համալսարանների ուսանողները՝ արգելափակելով մոտ 30 համալսարանական շենք Փարիզում, Ստրասբուրգում, Մարսելում, Լիոնում և այլ քաղաքներում։ Ակցիայի մասնակիցները որոշել են ցույցերը շարունակել այնքան ժամանակ, քանի դեռ իշխանությունը հստակ քայլեր չի ձեռնարկել բարձրաձայնված խնդիրները լուծելու համար։

Իշխանությունները կատարվածի համար մեղադրում են քաղաքական ակտիվիստներին։ Ահա Ֆրանսիայի կրթության նախարարի մեկնաբանությունը.

Անարդարության հետքերով

Վերլուծաբանների գնահատմամբ՝ բողոքները բռնկվել են նաև 2027 թվականի պետական բյուջեի քննարկումների ֆոնին։ Պետական պարտքը նվազեցնելու նպատակով կառավարությունը ծրագրում է կրճատել սոցիալական հատկացումները, այդ թվում՝ կրթության ծախսերը, միաժամանակ մեծացնելով ռազմական բյուջեն։

Տարիներով կուտակված խնդիրները հատկապես սրվեցին նոր ուսումնական տարվա սկզբին։ Ֆրանսիայի կրթության նախարարության տվյալներով՝ 2024-2025 ուսումնական տարում պետական միջնակարգ դպրոցներում նախատեսված դասաժամերի 9,8 տոկոսը չի կայացել։ Դրանցից 7,5 տոկոսը չեղարկվել է ուսուցիչների բացակայության պատճառով, ևս 2,3 տոկոսը՝ ուսումնական հաստատությունների ամբողջական փակման հետևանքով։ Ահա, թե ինչ են պատմում երկրի տարբեր քաղաքներում սովորող աշակերտները.

Դպրոցականների հետ համաձայն է նաև ուսուցիչների արհմիության ղեկավար Սոֆի Վենետիտեն, որն աջակցել է բողոքի ակցիաներին։

Բողոքներին միացած համալսարանական ուսանողներն իրենց հերթին դժգոհություն են հայտնել Ֆրանսիայի համալսարաններ դիմելու ազգային առցանց համակարգից, որը նախատեսված է դիմումների կենտրոնացված ներկայացման և բուհ ընդունվելու գործընթացի համար։ Ուսանողները այն անվանում են սթրեսի և կրթական համակարգի նկատմամբ անվստահության աղբյուր։

«Հեռու մնացեք երիտասարդներից»

Ֆրանսիայի կրթության նախարար Էդուար Ժեֆրեն ընդունել է, որ ուսման պայմանների վերաբերյալ դպրոցականների պահանջները հիմնավորված են, բայց միաժամանակ հայտարարել է, որ ավագ դպրոցի աշակերտների ինքնաբուխ շարժումը «պատանդ է դարձել ծայրահեղ բռնի խմբերի ձեռքում»։

Նախարարը նաև խոստացել է միջոցներ ձեռնարկել բացակայող ուսուցիչներին փոխարինելու և դպրոցական դասացուցակները կարգավորելու ուղղությամբ՝ միաժամանակ ընդունելով, որ ավագ դպրոցի աշակերտների հետ «հաճախ խորհրդակցում են, բայց հազվադեպ են նրանց լսում»։

Անկարգությունների պատճառած վնասը, կախված տարածաշրջանից, գնահատվում է 7-38 միլիոն եվրո։ Արդարադատության նախարար Ժերալդ Դարմանենն արդեն առաջարկել է վնասի արժեքը գանձել անմիջապես բողոքներին մասնակցած դեռահասների ծնողներից։

Ընդդիմության ներկայացուցիչներն էլ շարժումն անվանել են հասարակության դժգոհության ինքնաբուխ արտահայտություն և իշխանություններին մեղադրել երեխաների նկատմամբ ոստիկանական կամայականության մեջ։

Այս պահի տվյալներով Ֆրանսիայում դպրոցականների բողոքի ակցիաներին մասնակցել է մինչև կես միլիոն մարդ։ Մակրոնը կառավարության արտակարգ նիստ է հրավիրել։ Ընդհանուր առմամբ ձերբակալվել է մոտ 6000 մարդ։ Թե ինչ հետևանքներ ու արդյունք կունենան ցույցերը՝ դժվար է կանխատեսել։ Հստակ է, որ Z սերունդը բողոքի ակցիաների նոր շրջափուլ է բերել։